10 հայ կանայք, որոնք փոխել են աշխարհը: Պատմություններ, որոնց մասին պետք է իմանալ

Պատմությունը հաճախ լռում է այն կանանց մասին, որոնք իրենց տաղանդով, խիզախությամբ և գիտական հայտնագործություններով կերտել են մեր ներկան։ Հայ ժողովուրդն աշխարհին տվել է բազմաթիվ տաղանդավոր անհատներ, և նրանց մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն հայուհիները։

Այս հոդվածում անդրադառնում ենք 10 ազդեցիկ հայ կանանց, որոնց անունները ոսկե տառերով են գրվել համաշխարհային պատմության, գիտության, քաղաքականության և արվեստի էջերում։

Դիանա Աբգար (1859–1937) – Աշխարհում առաջին կին դիվանագետներից մեկը

Դիանա Աբգարը (Անահիտ Աղաբեկյան) եղել է գրող, հրապարակախոս և հումանիստ։ 1920 թվականին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կառավարությունը նրան նշանակեց հյուպատոս Ճապոնիայում և Հեռավոր Արևելքում։ Սա բացառիկ երևույթ էր այն ժամանակաշրջանի համար, երբ նույնիսկ առաջադեմ երկրներում կանայք դեռ չունեին ընտրելու իրավունք։ Դիանա Աբգարն իր կյանքը նվիրեց Մեծ Եղեռնից փրկված հարյուրավոր հայ գաղթականների օգնելուն և Հայկական հարցը միջազգային հարթակներում բարձրաձայնելուն։

Անիտա Կոնտի (1899–1997) – Աշխարհում առաջին կին օվկիանոսագետը

Ֆրանսահայ Անիտա Կոնտին (նախկինում՝ Կարագոշյան) հեղափոխություն արեց բնապահպանության և գիտության մեջ։ Նա աշխարհում առաջին կին օվկիանոսագետն էր, ով ամիսներ շարունակ անցկացնում էր բաց օվկիանոսում՝ ձկնորսական նավերի վրա։ Կոնտին առաջիններից էր, որ դեռևս 20-րդ դարի կեսերին բարձրաձայնեց օվկիանոսների գերձկնորսության և էկոլոգիական աղետի վտանգի մասին։ Նա կազմեց ժամանակակից ձկնորսական առաջին քարտեզները և հիմք դրեց ջրային կենսաբանության նոր մեթոդներին։

Աննա Ասլան (1897–1988) – Ժամանակակից գերոնտոլոգիայի հիմնադիրը

Ռումինահայ բժիշկ և կենսաբան Աննա Ասլանը փոխեց մարդկության պատկերացումները ծերության մասին։ Նա հայտնագործեց «Գերովիտալ H3» և «Ասլավիտալ» դեղամիջոցները, որոնք դանդաղեցնում են օրգանիզմի ծերացման գործընթացը և օգնում բուժել տարիքային մի շարք հիվանդություններ։ Նրա կլինիկայում բուժվել և երիտասարդացման կուրսեր են անցել աշխարհի ամենահայտնի դեմքերը՝ Շառլ դը Գոլը, Ինդիրա Գանդին, Ջոն Քենեդին և Մառլեն Դիտրիխը։

Ալենուշ Տերյան (1920–2011) – Իրանի աստղագիտության մայրը

Թեհրանում ծնված Ալենուշ Տերյանը դարձավ Իրանի պատմության մեջ առաջին կին պրոֆեսորը։ Նա երկրի ժամանակակից աստղագիտության և արեգակնային ֆիզիկայի հիմնադիրն է։ Տերյանի ջանքերով Թեհրանի համալսարանի երկրաֆիզիկայի ինստիտուտում հիմնադրվեց առաջին արեգակնային աստղադիտարանը։ Նա իր ողջ կյանքը նվիրեց գիտությանը և իր սեփական տունը կտակեց հայ համայնքին՝ ուսանողների համար հանրակացարան կառուցելու նպատակով։

Գոհար Վարդանյան (1926–2019) – Լեգենդար հետախույզը, ով փոխեց պատերազմի ընթացքը

Գոհար Վարդանյանը խորհրդային պատմության ամենաազդեցիկ գաղտնի գործակալներից էր։ 1943 թվականին, իր ամուսնու՝ Գևորգ Վարդանյանի հետ միասին, նա Թեհրանում իրականացրեց մի գործողություն, որը փոխեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքը։ Հայ հետախույզներին հաջողվեց բացահայտել և կանխել նացիստական հատուկ ծառայությունների մահափորձը «Մեծ եռյակի» առաջնորդների՝ Ստալինի, Ռուզվելտի և Չերչիլի դեմ։

Զաբել Եսայան (1878–1943) – Գրող և կանանց իրավունքների պաշտպան

Զաբել Եսայանը 20-րդ դարասկզբի հայ առաջադեմ մտավորականության խորհրդանիշն է։ Լինելով տաղանդավոր գրող և հրապարակախոս՝ նա հանդես էր գալիս կանանց կրթության և հասարակական կյանքում նրանց դերի բարձրացման օգտին։ Մեծ Եղեռնի օրերին նա եղել է միակ կինը, ում անունը ներառված էր սպանվելիք հայ մտավորականների ցուցակում։ Փրկվելով՝ նա իր կյանքի մնացած մասը նվիրեց որբախնամ գործունեությանը և արևմտահայության աղետի մասին աշխարհին պատմելուն։

Դամա Սիան Էլիաս (ծնվ․ 1949) – Նոր Զելանդիայի առաջին կին Գերագույն դատավորը

Հայկական արմատներով ավստրալիացի իրավաբան Սիան Էլիասը պատմություն կերտեց Նոր Զելանդիայում։ 1999 թվականին նա դարձավ երկրի պատմության մեջ առաջին կինը, ով ստանձնեց Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնը և ղեկավարեց այն մինչև 2019 թվականը։ Նա համարվում է Նոր Զելանդիայի ամենաազդեցիկ իրավական դեմքերից մեկը, ով մեծ ներդրում ունի բնիկ մաորի ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության գործում։

Աննա Բյուզանդացի (963–1011) – Աննա Բրեժանսկայա, թագուհի, ով քրիստոնեացրեց Ռուսիան

Բյուզանդիայի հայազգի արքայադուստր Աննան (Բագրատունիների և Արշակունիների շառավիղ) դարձավ Կիևյան Ռուսիայի մեծ տրիբուն Վլադիմիր Մեծի կինը։ Նրա ամուսնության հիմնական պայմանն էր, որ Ռուսիան ընդունի քրիստոնեությունը։ Աննայի շնորհիվ 988 թվականին տեղի ունեցավ Ռուսիայի կնքումը, ինչը հիմնովին փոխեց Արևելյան Եվրոպայի պատմական, մշակութային և քաղաքական վեկտորը դարեր ի վեր։

Շեր (Շերիլին Սարգսյան, ծնվ․ 1946) – Փոփ երաժշտության հավերժական դիցուհին

Ամերիկահայ երգչուհի և դերասանուհի Շերը համաշխարհային շոու-բիզնեսի և մշակույթի ամենաազդեցիկ դեմքերից է։ Նա միակ արտիստուհին է պատմության մեջ, ում երգերը 6 տասնամյակ շարունակ (1960-ականներից մինչև 2010-ականներ) գլխավորել են Billboard-ի հիթ-շքերթները։ Ունենալով «Օսկար», «Գրեմմի» և «Էմմի» մրցանակներ՝ Շերը կոտրել է երաժշտական արդյունաբերության բոլոր կարծրատիպերը և դարձել ոճի ու կանացի անկախության համաշխարհային խորհրդանիշ։

Մարգարիտ Բաբայան (1874–1968) - Դաշնակահարուհի և հասարակական գործիչ

Դաշնակահարուհի և հասարակական գործիչ, ով Փարիզում հիմնել է Հայ օգնության կոմիտեն։ Նա օգտագործել է իր մշակութային բարձր կապերը եվրոպական վերնախավի հետ՝ Հայոց ցեղասպանությունից հետո հայ որբերին ու գաղթականներին աջակցելու համար։ Ունեցել է հարուստ ու ճկուն ձայն, նուրբ և գեղարվեստորեն պարզ կատարում, ստեղծագործության բնույթի և ոճի ճիշտ զգացում։ Կոմիտասի և Արշակ Չոպանյանի հետ հանդես է եկել համերգ-դասախոսություններով։ Եղել է Կոլոնն-Լամուրյո համերգային ընկերության մենակատար, Ֆրանսիական երգի վարպետների միության և Երաժշտագետների ընկերության անդամ, ֆրանսիական ռադիոյի պաշտոնական մեկնաբան, աշխատակցել է «Լարուս» հանրագիտարանին։

Հայ կանանց պատմությունները փաստում են, որ տաղանդը, կամքի ուժը և նպատակասլացությունը սահմաններ չեն ճանաչում։ Նրանք ոչ միայն բարձր են պահել հայության անունը ողջ աշխարհում, այլև իրենց ձեռքբերումներով կերտել են ավելի լավ ու զարգացած աշխարհ բոլորիս համար։

Իսկ ո՞ր հայուհու պատմությունն ձեզ ամենաշատը տպավորեց։ Գրեք ձեր կարծիքը մեկնաբանություններում։